کیمیای سعادت کتابی است از محمد غزالی دربارهٔ اصول دین اسلام که در آخرین سال‌های قرن پنجم هجری به زبان فارسی نوشته شده‌است. و این کتاب از مشهورترین کتب عرفانی و دینی به‌شمار می‌رود که از لحاظ فصاحت کلام، سلاست انشاء و خالی بودن از تکلف و تصنع کمتر نظیر دارد.

کیمیای سعادت چکیده‌ای است از کتاب بزرگ احیاء علوم الدین، با افزون و کاستی‌هایی که غزالی آن را با همان نظم و ترتیب به زبان مادری خود نوشته‌است. مقدمه کتاب در چهار عنوان است: خود شناسی، خداشناسی، دنیا شناسی، و آخرت شناسی. متن کتاب مانند احیاء به چهار رکن تقسیم شده: عبادات، معاملات، مُهلکات، و مُنجیات.

ربع عبادات :

در ربع عبادات، غزالی برخلاف کتاب‌های فقهی به ظاهر عبادات نپرداخته و در همه جا فلسفه و معانی آن را نیز مورد بحث قرار داده‌است. این رکن کتاب مانند ارکان دیگر شامل ۱۰ اصل است:

  • اصل اول: در اعتقاد اهل سنت حاصل کردن
  • اصل دوم: در طلب علم کردن
  • اصل سوم: در طهارت
  • اصل چهارم: در نماز
  • اصل پنجم: در زکات
  • اصل ششم: در روزه و شرایط آن
  • اصل هفتم: در حج
  • اصل هشتم: در قرآن خواندن
  • اصل نهم: در ذکر حق‌تعالی
  • اصل دهم: در ترتیب وردها .

ربع معاملات :

در این رکن آداب و شرایط زندگی دنیوی مورد بحث قرار گرفته‌است و اصول و شرایطی که از نظر وی، و با توجه به احادیث و سنن اسلامی برای زندگی سالم ضروری است، بیان شده‌است. این ربع کتاب نیز مشتمل بر ۱۰ اصل است:

ربع مُهلکات :

در این رکن غزالی به بررسی خطرات و دام‌هایی می‌پردازد که انسان را از راه راست بازمی‌دارد و از سعادت دنیوی و اخروی دور می‌سازد. این بخش کتاب مانند ارکان دیگر به ۱۰ اصل تقسیم شده و در اصل نویسنده به یکی از این آفات پرداخته و راه شناخت صحیح آن و همچنین روش علاج و از بین بردن آن از خوی انسان را برشمرده‌است. این اصول عبارت‌اند از:

  • اصل اول: اندر ریاضت نفس
  • اصل دوم: در علاج شهوت شکم و فرج
  • اصل سوم: در علاج شرهِ سخن و آفت‌های زبان
  • اصل چهارم: در علاج بیماری خشم و حِقد و حسد
  • اصل پنجم: در علاج دوستی دنیا
  • اصل ششم: در علاج دوستی مال و آفت بخل
  • اصل هفتم: در علاج دوستی جاه و حشمت
  • اصل هشتم: در علاج ریا و نفاق اندر عبادت
  • اصل نهم: در علاج کبر و عُجب
  • اصل دهم: در علاج غرور و فریفتگی .

ربع مُنجیات :

در این بخش کتاب خصوصیات و کیفیت‌های روحی که سبب نجات انسان از بلایا و حسن عاقبت وی می‌شود مورد بحث قرار گرفته‌است. این رکن نیز ۱۰ اصل است:

  • اصل اول: در توبه
  • اصل دوم: در صبر و شکر
  • اصل سوم: در خوف و رجا
  • اصل چهارم: در فقر و زهد
  • اصل پنجم: در صدق و اخلاص
  • اصل ششم: در محاسبه و مراقبه
  • اصل هفتم: در تفکر و ندامت
  • اصل هشتم: در توکل و توحید
  • اصل نهم: در محبت و شوق
  • اصل دهم: در مرگ و احوال آخرت .

چاپ :

کیمیای سعادت چندین بار توسط احمد آرام و حسین خدِیوجَم با زحمات و کار جداگانه در تهران به چاپ رسیده‌است. حسین خدیوجم، که ترجمه پارسی احیاء علوم الدین را نیز تألیف و به چاپ رسانده، متن کامل کیمیای سعادت را در سال ۱۳۶۱ در دو جلد به چاپ رساند و تا حال بیش از ده بار به نشر رسیده‌است. در سال ۱۳۹۰ این کتاب مجدد، زیرنظر بهاءالدین خرمشاهی تصحیح و ویرایش شد و توسط نشر نگاه در یک مجلد به چاپ رسید.

کیمیای سعادت چندین بار به زبانهای انگلیسی، عربی، ترکی، ایتالیایی، هندی و اردو، بنگالی و مالی (زبان کشورهای مالزیایی و سنگاپور) ترجمه گردیده‌است.